KIBRIS TÜRK ÖYKÜCÜLÜÄžÜNÜN 110 YILLIK TARÄ°HSEL SÜRECÄ°

Kıbrıs Türk Edebiyatı’nda 2003 yılına dek ‘ÖykücülüÄŸümüz’ ile ilgili herhangi toplu bir çalışma yapılmamıştı. Samtay Vakfı, 2003 yılında, bu boÅŸluÄŸu gidermek hedefinde ‘Kıbrıs Türk Edebiyatında Öykü Antolojisi’ hazırlama kararı aldı ve çalışmalara aynı yıl içinde baÅŸlandı. ÖykücülüÄŸümüzün tarihsel süreç içerisindeki geliÅŸimini de topluca arÅŸivlerimize kazandıran projemiz, dört yılda üç kitap ola-rak tamamlandı. Tarihsel dizin izlenerek yapılan bu çalışma, ulaşılabilinen en eski hikaye olan ‘Bir Manzara-i Dil-gûÅŸa’ (Ä°ç Açıcı Bir Manzara) baÅŸlıklı hikaye ile baÅŸlar... Ahmet Tevfik Efendi tarafından kale-me alınan ve 1897 tarihli Akbaba gazetesinde yer alan bu hikaye eski Türkçe olarak kaleme alınmış ve çok deÄŸerli araÅŸtırmacı- ya-zarımız, Türkolog Harid Fedai tarafından kültür arÅŸivlerimize ka-zandırılmıştır. Kıbrıs’ın en güzel mizah ve taÅŸlama örneklerini veren Ahmet Tevfik Efendi’nin yazdığı hikaye sonrasında 1920 yıllarında, Ä°rÅŸad dergisi ile Davul gazete-dergisinde de kısa hikayelerin yer aldığı görülür.

Kıbrıs Türk öykücülüÄŸünde latin harflerle yazılan ilk öykü ki-tabı, 1936 yılında Hikmet Afif Mapolar tarafından yayımlanır. Ancak uzun bir hikaye ÅŸeklinde yazılan bu yapıtın künyesinde, tü-rü ‘roman’ olarak geçer… Mapolar bu uzun hikayesinin ardından, peÅŸ peÅŸe üç hikaye kitabı daha yayımlar… ‘Öykü Antolojisi’ serimizin ilk cildinde 27 yazarın 66 öyküsü ile takma adla imzalı 3 yazarın 6 öyküsü yer alır. Toplam 30 ya-zar ve yetmiÅŸ iki öykü bulunur. Bu kitaplarımızda, öykü yazanlarımızın basılı kaynaklarımızda görülen ilk öykülerinin yayın tarihleri dikkate alınarak bir tarihsel dizin düzenlemesi yapılmıştır. 1945-1955 yılları arasında öykü yazanların bir kısmı lise öÄŸ-rencisi, gençlerdir. Hikayeleri kendi yayımladıkları dergilerde ve-ya gazetelerde yer alıyordu… Ä°lk cildimizde de belirttiÄŸimiz gibi 1897 - 1954 yılları arasında sadece dört hikaye kitabı yayımlan-mıştır. YaÅŸamlarının sonraki yıllarında ÅŸair (Mustafa AdiloÄŸlu, Özker Yaşın, Taner Baybars, Emine Hazım Remzi), yazar (Bener Hakkı Hakeri) siyaset adamı (Osman Örek), ressam (Cevdet ÇaÄŸdaÅŸ) ve ilim adamı (Vamık Volkan) olarak isim yapmış öykücülerle bazı ilkokul öÄŸretmenlerinin isimleri de, ilgi çekicidir. Bazı dergi ve gazetelerde düzenlenen ‘Hikaye Yarışmaları’n-da derece alan öyküler de kitabımızda yerini almıştır…

‘Öykü Antolojimiz’in ikinci cildi 1949 -1977 yılları arasında yazılmış 72 öykü ile 25 yazarımızı okuyucuya taşırken, yayım-lanmış kitap sayısının 25 olduÄŸuna da dikkat çeker... Öyküleri ilk kez 1950 yılında Ä°stiklal gazetesi sayfaları ara-sında yayımlanan Bener Hakkı Hakeri, 1950’lerden günümüze, öykü yazarlığına ara vermeden devam eden en uzun soluklu yaza-rımızdır. Yazınımızın çok yönlü alanlarında da seçkin eserleri bu-lunan Hakeri, yaklaşık 60 yıllık bir öykü yazarımız olmasına kar-şın çeÅŸitli nedenlerden dolayı bu ürünlerini kitaplaÅŸtıramamış ve en sonunda kendi buluÅŸu olan farklı bir yöntemle öykülerinden oluÅŸan ilk iki seçkisini (On Üçüncü Heykel - Åžiir / Öykü) (Gabba-rın Ölümü - öykü) 2006, üçüncü seçkisini de (Casus Anten Terö-risti - öykü) 2007 yıllarında bilgisayar çıktılarından yararlanarak ve kendi deyimiyle ‘tıpkı çekim’ olarak okurlarına sunar. Günümüzde daha çok gazete köÅŸe yazarlığı kimlikleri ile tanı-nan EÅŸref Çetinel, Ahmet Tolgay, Ä°smet Kotak ile ÅŸair olarak bil-diÄŸimiz Fikret DemiraÄŸ ve Ä°lkay Adalı da bir zamanlar yazdıkları kimi öykü çalışmaları ile ikinci ciltte yer alır. Antolojimizin üçüncü cildi 1966 - 2005 yılları arasında yazıl-mış öykülerimiz ile yazarlarından oluÅŸur. Bu yapıtta da, bu gün için öykü yazarlıklarıyla çok bilinmeyen ErdoÄŸan SaraçoÄŸlu, Do-ÄŸan Haktanır, Aytaç Çağın’dan örnekler vardır… Bu noktada, önemli bir konuya deÄŸinmek isterim

Öykü ve öykü yazarlarımız üzerine geniÅŸ soluklu bir araÅŸtırma - derleme ve yazın çalışmasına baÅŸladığımız 2003 yılı yazında, bu yöndeki kitap yayınlarımızı en geç 2005 yılı sonunda tamam-layacağımızı düÅŸünmüÅŸ, bu düÅŸünceden hareketle de antoloji ça-lışmamıza; - Kıbrıs Türk Edebiyatında Öykünün 107 yıllık Kronolojik - Antolojik Tarihsel Süreci, adını vermiÅŸtik. 107 yıl üzerinde durduk, çünkü birinci cilde aldığımız en eski kaynaklı öykümüzün (Hikaye) ilk yayın tarihi, 1897 idi. Bu çalışmamızı 2005 yılı sonunda noktalamayı hedeflediÄŸimiz anımsanırsa, geride bıraktığımız yazınsal süreç, 107 yıl idi. Ancak üçüncü ve son kitabımız daha sonraları ulaÅŸtığımız öy-külerimizle, yayın takvimimizi 2007 yılı sonuna erteleyince, do-ÄŸal olarak, 1897- 2005 arasındaki ‘107 yıl’ süreci, 2005-2007 yıl-ları arasında üretilen öykülerle ‘110 yıl’a ulaÅŸtı. Öykü Antoloji serimizin ismine bağımlı kalıp 2005 - 2007 ara-sında yazılan öykülerle yazarlarına yer vermemiÅŸ olsaydık, edebi-yatımızda ilk kez ele alınan böylesine geniÅŸ kapsamlı bir çalışma-da önemli bir boÅŸluk kalırdı. Bu boÅŸluÄŸu bırakmamak için üç ciltlik çalışmamıza, son dönem öykü ve yazarlarını da almayı uygun gördük. Bu baÄŸlamda Kıbrıs Türk Öyküsü’nün 110 yıllık tari-hinin yazımını tamamlamış oluyoruz. Üçüncü kitabımızda 33 öykü yazarımızdan 66 öykü yer alır-ken, son dönem yayımlanmış öykü kitaplarının toplamının 39 ol-duÄŸunu hatırlatmaktan mutluluk duyarız. Bir ayrıntıya dikkat çekmek isterim

Antolojimizin bu son cildine, yayımlanmış kitabı olan yazarla-rımızdan birer, henüz kitabı yayımlanmamış yazarlarımızdan da birden fazla öykü alınmıştır.Antolojimiz için seçkilenen öykünün uzunluÄŸu da, yazarımızdan alınan öykü sayısında etken olmuÅŸtur. “Kıbrıs Türk Edebiyatında Öykünün 110 yıllık Tarihsel Süreci” çalışmamız 1360 sayfa ve üç cilt olarak arÅŸivlerimize kazandırıldı. KuÅŸkusuz bu sayının birkaç yüz sayfa daha artması elbette mümkündü. Bir gerçeÄŸin altını çizmemiz gerekmektedir ki bizim üç ciltlik bu çalışmamız içinde yer alan öyküler edebiyat tarihimi-zin tüm öyküleri deÄŸil, yalnızca yazarlarımızdan seçkilediÄŸimiz öykü örneklerinden oluÅŸmaktadır. Bir diÄŸer gerçek de pek çok gazete, dergi ve kitap koleksiyonlarının çeÅŸitli nedenlerden dolayı yıllar içinde bir yerlerde bırakıl-mak zorunda kalmış, dağılmış ve kaybolmuÅŸ olması nedeniyle bizlere ulaÅŸamamasıdır… Yapmış olduÄŸumuz araÅŸtırma sonucunda, dünden bugüne ya-yımlanmış olan öykü kitaplarımızın toplamının 57 olduÄŸunu ve bu kitaplarımız içerisinde yer alan öyküler toplamının da 878 olduÄŸunu saptadık… Kesin bilgilerle ulaÅŸabildiÄŸimiz bu verilere kimi yazarlarımı-zın kendi özel dosyalarında henüz yayınlanmamış olarak duran öyküleri yanına, tarihsel süreç boyunca kaybolup giden gazete, dergi ve kitaplarımızı da kattığımız zaman, Samtay Vakfı olarak bizim topluca sunduÄŸumuz rakamların en az bir kat daha üzerine çıkabileceÄŸimiz, kesindir. Ülkemiz yazınında görülen en büyük boÅŸluklardan biri de, bi-yografik çalışmalardır. Bu büyük boÅŸluÄŸun ayrımında olan Samtay Vakfı biyografi-lere her zaman hassasiyet göstermiÅŸ ve bu hassasiyetini vakfın diÄŸer kitap çalışmalarında ortaya koyduÄŸu gibi, öykü antolojisinde de ortaya koymuÅŸ ve sonuçta 88 öykü yazarımızı tanıtıcı fotoÄŸraf-ları yanında biyografileriyle geleceÄŸe sunmuÅŸtur. Sonuç olarak; öykücülüÄŸümüzün tarihsel süreç içerisinde ciddi bir geliÅŸme kaydettiÄŸini, öykü yazar ve kitap sayısının arttığını bu çalışmada izlemekteyiz.

Hiçbir öykümüz ve öykücümüz üzerine yorum yapmadık. Edebiyatımızda öykülerimiz üzerine yapılması gereken deÄŸerlendirmelerin, ülkemizin gururu olan üniversitelerimize ve bu üni-versitelerimiz bünyesinde yer alan ilgili fakültelere ait bir görev ve sorumluluk olduÄŸunu düÅŸünüyoruz… Yeni kitap yayınlarımızda buluÅŸmak dileÄŸimizle…

Suna ATUN

Samtay Vakfı Başkan