MİLAT ÖNCESİNDEN GÜNÜMÜZE

KIBRIS TARİHİ

ÜZERİNE BELGELER

Cilt 3

Ebat : 16.5 x 24 cm    606 Sayfa

Yazarlar : Prof. Dr. ATA ATUN

Fiyatı :

Kıbrıs      : 30 YTL

(25 YTL +   5 YTL Posta)

Yurt Dışı : 38 YTL

(25 YTL + 13 YTL Posta )

İÇİNDEKİLER

Suna ATUN :

Ön Söz …………………………………………………………………….….…  xi

Prof. Dr. Ata ATUN :

Bu eseri nasıl hazırladım ………………………………………………….…   xiv

PİRİ EFENDİ ve Kıbrıs Mevlevihanesi Şeyhi

MEHMET ARİF DEDE

Kıbrıs Tarihçesi XE "İtalya"  XE "Yunanistan"  XE "Asya"  XE "Greece"  (Günümüz Türkçesiyle)

Olay M.S. 1570-71 XE "1745" , Basım M.S. 23 Ağustos 1763

(Fethiyye-i Cezire-i Kıbrıs, Harid Fedai, sayfa 123-149) : …….……….. 1

ALEXANDER DRUMMOND

Almanya, İtalya ve  XE "İtalya" Yunanistan XE "Yunanistan" ’ın Değişik Kentleri ile, Asya XE "Asya" ’nın

Çeşitli Bölgelerinde Geçen Seyahatler 

(Travels Through Different Cities of Germany, Italy, Greece XE "Greece"  and

Several Parts of Asia)

Olay : M.S. 1745 XE "1745" , Basım M.S. 1754

(Excerpta Cypria, sayfa 271) : ………………………………………………. 32

FREDERIC HASSELQUIST

Kıbrıs XE "Kıbrıs"  Ziyareti Anıları (Eserin başlığı yoktur)

M.S. 1751

(Excerpta Cypria, sayfa 306) : ………………...…………………...………  117

CONSTANTIUS

Ünlü Çikkos XE "Çikkos"  Bakiresi Manastırı’nın Tanımlaması

(Description of the famous Monastry of the Virgin of Kykko XE "Kykko" )

M.S. 1766 XE "1766"

(Excerpta Cypria, sayfa : 308) : ……………………………………..……..  122

LOPEZ

Kudüs XE "Kudüs" ’e Seyahat

(Peregrinacio a Jerusalem XE "Jerusalem" )

Olay : M.S.1771 XE "1771" , Basım 1900

(Excerpta Cypria, sayfa : 322) : ……………………………………………   158

İSİMSİZ GÜNLÜK  [ANONYMOUS JOURNAL]

1779 XE "1779"  Yılında, Sonraları Saygıdeğer Doğu Hindistan XE "Hindistan"  Şirketi’nde Amir

Olarak Görevlendirilmiş Bir Beyefendinin Basra’dan Bağdat’a, Küçük Bir Çöl Üzerinden  Halep XE "Halep" , Kıbrıs XE "Kıbrıs" , Rodos XE "Rodos" , Zante, Korfu ve İtalya XE "İtalya" ’daki Otranto XE "Otranto" ’ya

Yaptığı Gezinin Günlüğü

(A Journal Kept On a Journey From Bassora to Bagdad, Over the Little Desert to Aleppo, Cyprus XE "Cyprus" , Rhodes, Zante, Corfu, and Otranto XE "Otranto"  in Italy in the Year 1779 XE "1779" , by a Gentleman, Late an Officer in the Service of the Honourable East India Company)

M.S. 1779 XE "1779"

(Excerpta Cypria, sayfa 323) : ……………………………………………...  162

SIBTHORP, LEAKE, HUME, SESTINI, BROWNE 

Avrupa XE "Avrupa" ’lı ve Asya XE "Asya" ’lı Türkiye XE "Türkiye"  ile İlgili Anılar  

(Memoirs Relating to European and Asiatic Turkey)

ve (and)  

Doğudaki Değişik Ülkelerdeki Geziler

(Travels in Various Countries in the East)

J. Sibthorp XE "Sibthorp"      : Graeca Bitkileri (Flora Graeca)

W. M. Leake  : Seyahatler (Travels)

Dr. Hume      :  XE "Hume" Hatıralar (Memoirs)

Setsini           : Kıbrıs XE "Kıbrıs"  Adasında Baştan Başa Seyahatler

         (Travels through the island of Cyprus XE "Cyprus" )

William XE "William"  George XE "George"  Browne : Seyahatler (Travels)

M.S. 1787 XE "1787"

(Excerpta Cypria, sayfa 325) : …………………...…………………………  166

CYPRIANOS

Kıbrıs XE "Kıbrıs"  Tarihi

(History of Cyprus XE "Cyprus" )

M.S. 1788 XE "1788"

(Excerpta Cypria, sayfa 344) : ……………………………………………...  209

MICHAEL DE VEZIN

Kıbrıs XE "Kıbrıs"  Gezi Notları

M.S. 1791

(Excerpta Cypria, sayfa 368) : ……………………………………………..   270

HALA SULTAN (UMM HARAM)

Kraliyet XE "Kraliyet"  Asya XE "Asya"  Topluluğu Dergisi’nin Ocak XE "Ocak"  1897 Tarihli Sayısındaki Yazı

 (Manuscript in Journal of the Royal Asiatic Society,  January, 1897)

Olay : M.S. 649, Yazım M.S. 1800 XE "1800"

(Excerpta Cypria, sayfa : 374) : ……………………………………………   287

EDWARD DANIEL CLARKE

Avrupa XE "Avrupa" ’nın, Asya XE "Asya" ’nın ve Afrika XE "Afrika" ’nın Çeşitli Ülkelerinde Seyahatler 

 (Travels in various countries of Europe, Asia and Africa)

M.S. 1801

(Excerpta Cypria, sayfa 378) : ……………………………………………...  297

ALİ BEY EL ABBASİ (Don Domingo Badia-y-Leyblich)

Ali XE "Ali"  Beyin Seyahatleri

(Travels of Ali Bey)

Olay : M.S. 1806 XE "1806" , Basım M.S. 1814 XE "1814"  

(Excerpta Cypria, sayfa : 391) : …………………………………………….  330

John XE "John"  MacDonald KInneIr

Küçük Asya XE "Asya" , Ermenistan ve Kürdistan’da Baştan Başa Seyahat  

(Journey Through Asia Minor, Armenia and Koordistan)

M.S. 1814 XE "1814"

(Excerpta Cypria, sayfa 412) : ……………………………………...………  384

LIGHT

Mısır XE "Mısır" , Nubiya, Kutsal XE "Kutsal"  Topraklar, Lübnan XE "Lübnan"  Dağı ve Kıbrıs XE "Kıbrıs" ’ta Seyahatler

(Travels in Egypt, Nubia, Holy Land, Mount Lebanon and Cyprus XE "Cyprus" )

M.S. 1814 XE "1814"

(Excerpta Cypria, sayfa 419) : ………………………………...……………  402

WILLIAM TURNER

Levant XE "Levant" ’taki Bir Seyahatin Günlüğü  

(Journal of a Tour in the Levant)

M.S. 1815 XE "1815"

(Excerpta Cypria, sayfa : 424) : ………………………………….…………  414

NOTIZIE  (HABER)

Günün Haberi, Roma XE "Roma" , Corso’nun Cracas Basımevi

(Notizie del Giorno, Roma XE "Roma" , nella stamperia Cracas al Corso)

M.S. 1821 XE "1821"

(Excerpta Cypria, sayfa 450) : ……………………………………………...  490

F. C. H. POUQUEVILLE

1740 XE "1740"  Yılından 1824 XE "1824" ’e Kadar Olan Gerçek Olaylarla Birlikte

Yunanistan XE "Yunanistan" ’ın Yeniden Oluşum Tarihi

(Historia de la Regeneration de la Grece, comprenant le precis des evenements depuis 1740 XE "1740"  jusqu’en 1824 XE "1824" )

Olay : M.S.1740 XE "1740" -1821 XE "1821" , Basım M.S. 1824 XE "1824"

(Excerpta Cypria, sayfa 453) : ……………………...………………………  498

Capt. CHARLES COLVILLE FRAKLAND

İstanbul XE "İstanbul" ’a ve İstanbul’dan Seyahatler

(Travels to and from Constantinople)

Olay : M.S. 1827, Basım M.S. 1830

(Excerpta Cypria, sayfa 456) : ……………………………………………...  505

THOMAS (General) GORDON

Yunan XE "Yunan"  İhtilâli Tarihi 

(History of the Greek Revolution)

Olay : M.S. 1814 XE "1814" , Basım M.S. 1832

(Excerpta Cypria, sayfa 458) : ……………………………………………..   511

M. DELAROIERE

Doğu’ya Seyahat  (Voyage en Orient)

Olay : M.S. 1832, Basım M.S. 1836

(Excerpta Cypria, sayfa 459) : ………………………...……………………  515

WILHELM H. ENGEL

Kıbrıs XE "Kıbrıs" , Bir Monografi  (Kypros, Eine Monographie)

Olay : M.S. 1840, Basım M.S. 1841 XE "1841"

(Excerpta Cypria, sayfa : 461) : …………………………………………….  518

LOUIS LACROIX

Yunan XE "Yunan"  Adaları  (Iles de la Grece)

Olay : M.S. 1823 XE "1823" , Basım M.S. 1853 XE "1853"

(Excerpta Cypria, sayfa 463) : ……………………………………………..   525

SPYRIDON TRICOUPI

Yunan XE "Yunan"  İhtilali Tarihçesi (History of the Greek Revolution)

Olay : M.S. 1821 XE "1821" , Basım M.S. 1860 XE "1860"

(Excerpta Cypria, sayfa 465) : ……………………………………………...  529

IOANNES PHILEMON

Yunan XE "Yunan"  İhtilali Tarihi ile ilgili doküman

(Dokimion Istorikon peri ths Ellhnikhs  Epanastasews)

Olay : M.S. 1821 XE "1821" , Basım M.S. 1860 XE "1860"

(Excerpta Cypria, sayfa 466) : ……………………...………………………  532

G. G. GERVINUS

Yunanistan XE "Yunanistan"  İhtilali ve Yeniden Oluşma 

(Insurrection et Regeneration de la Grece)

Olay : M.S. 1821 XE "1821" , Basım M.S 1863 XE "1863"

(Excerpta Cypria, sayfa 469) : ……………………………………………...  540

BERAT

HİCRİ 8 Recep 1251

M.S. 30 Ekim 1835 XE "1835"

(Excerpta Cypria, sayfa 469) : ….……………………...…………………... 543

SONSÖZ :

CLAUDE DELAVAL COBHAM’ın

Bibliografya Notları : …………….…………..…..….………….………….  556

Kelime Dizini   : ……………………………………..……………….…      560

Resim Dizini    : ……………………………………..……………….…      586  HaritaDizini    : ……………………………………..……………….…      591 Kaynakça        : ……………………………………..……………….…      592

Referans kitapların kodlaması : ……………………..………….     601

Ata Atun, Özgeçmiş ve Yayınlar : …………………..…………….    603

ÖNSÖZ

BU ESERİ NASIL HAZIRLADIM

SAMTAY Vakfı’nın (Mağusa Tarihini Araştırma ve yazın Vakfı) misyonu özelde Mağusa, genelde Kıbrıs ile ilgili araştırma yapmak ve kitap halinde yayımlamaktır.

Kuruluş günlerimizde hedeflerimiz içine Kıbrıs Tarihi ile ilgi bir kitap hazırlamayı da koymuştuk. Uzun vadeli bir program yaptık ve bir makinenin dişlileri gibi herkes kendi yeteneklerini ortaya koydu ve çalışmaya başladık.

Hedefim, öncelikle (1908 yılında ya­yımlanmış) Excerpta Cypria gibi, Kıbrıs’ın çok eski tarihini anlatan kitapları Türkçeye çevirerek arşivlerimize kazandırmaktı. Yabancı dil yeteneğim, karakalem çizgim, mühendislik bilgim, Hıristiyanlığı ayinlerde okunan ila­hilere kadar derinlemesine etüt etmiş olmam ve bir işi inatla bıkmadan sonuçlandıran karakterim, böylesine zahmetli bir işi sonuçlandırabilmemde büyük etken oldu.

Çeviri çalışmalarımın ilk ürünü, bir Mağusa'lı Vakıf olmamız nedeniyle yapıtın Mağusa ile ilgili bölümlerinin anlatıldığı “Mağusa Yazıları” oldu. Ardından Milât Öncesinden Günümüze, Kıbrıs Tarihi Üzerine Belgeler’ veya kısaca KIBRIS TARİHİ’nin 1. ve 2. ciltleri geldi. Adı geçen kitaplardan yararlanarak “Kıbrıs’ın 2500 Yıllık Yer İsimleri” adlı yapıtım doğdu.

Adına artık “Külliye” dememiz gereken bu kitapları, beş yıl­lık süreç içerinde hemen hemen her sabah bıkmadan ve usan­madan 05:00-07:30 saatleri arası ile Cumartesi ve Pazar günleri de tam gün çalışarak hazırlayabildim.  Korkunç bir çalışma tem­posu ve sosyal yaşamımdan büyük bir özveri sonucunda ortaya çıktı bu eser.

       Basit bir hesaplamayla, kesintisiz çalışılan ve neredeyse bin beş yüz günü aşan bu yoğun tempo sonrasında ortaya, toplamı 1,700 sayfaya ulaşmış, tam adı ‘Milât Öncesinden Günümüze, Kıbrıs Tarihi Üzerine Belgeler’, üç ciltlik kaynak bir başvuru ürünü olarak çıktı.

Toplamda 5 cilt olan bu çalışmam, tarihi  belgelere dayalı gerçek bir KIB­RIS TARİHİ olarak kütüphanelerdeki ve evlerdeki yerlerini ala­caktır. 

Kıbrıs Tarihi’nin 2.ci cildinde, Lefkoşa ve Mağusa kalelerinin Osmanlılar tarafından kuşatılması ve fethedilmesi ile ilgili olarak Venedik yandaşları tarafından  kaleme alınan anlatılar yer al­maktadır. Üçüncü cilde bir Osmanlı’nın anılarını da kattım. [1570 Lefkoşa ve 1571 Mağusa kuşatmalarını yaşayan Piri Efen­dinin o günlerde kaleme aldığı ve aradan 192 yıl geçtikten sonra 21 Ağustos 1763 tarihinde Kıbrıs Mevlevihanesi Şeyhi Mehmet Arif Dede’nin, eserdeki yazım ve anlatım yanlışlarını düzelterek tarihimize kazandırdığı “Kıbrıs Tarihçesi” adlı eser. ]

“Kıbrıs Tarihçesi”ni, Osmanlıcadan günümüz Türkçesine çeviren Araştırmacı –yazar Harid Fedai’nin izni ile “Fethiye-i Ce­zire-i Kıbrıs” adlı kitabından aynen alıp, ilgili resim ve dip notları da ekleyerek bu kitaba koydum. Amacım, tarihe meraklı okuyu­cuların, Lefkoşa ve Mağusa kuşatmaları hakkında farklı uluslar­dan bilgi edinmeleridir.  Sayın Harid Fedai’ye teşekkürü bir gö­nül borcu bilirim.   

Bu eserdeki hiçbir söz dizimi bana ait olmayıp, yazarına aittir. Özellikle tarih boyunca Türklerin hem karada hem de de­nizdeki üstünlüklerini hazmedemeyen ve Müslüman olmalarını da kabullenemeyen bazı yazarların kaleme aldıkları bazı aşağı­layıcı terimleri de elden geldiğince özüne sadık kalarak yumu­şatmaya çalıştım.

Belgesel nitelikli olan orijinal metinlerde, yazıldığı dönemde geçerli olan yerel yöre isimleri kullanılmıştır ve içeriklerinde de her hangi bir resim, dipnot veya harita bulunmamaktadır. Geçen yıllar ve değişen koşullar nedeni ile yöre isimlerinin en az birkaç kez değiştirilmiş olmasından dolayı, geçen olayları dipnotsuz, haritasız veya resimsiz olarak anlamak neredeyse olanaksızdır.

Bu nedenle elinizdeki eserde ve diğer ciltlerin her birinde yaklaşık olarak 500’e yakın dip not, 200’e yakın resim ve 20’e yakın da harita bulunmaktadır.

Eserin kaleme alınması için ne kadar zaman harcadıysam, dipnot, resim ve harita araştırmasına da aynı zamanı harcadım.

Konular ile ilgili bulabildiğim harita, resim ve gravürleri kita­bımda kullandım. Bulamadığım resimleri veya haritaları, kendi ellerimle çizdim ve bu 3 Ciltlik “KIBRIS TARİHİ” adlı eseri, zevkle okunabilir hale getirmeye çalıştım.

Tüm olumlu ve olumsuz eleştirileri şimdiden kabul ediyo­rum.

Prof. Dr. Ata ATUN

Ocak 2007, Mağusa